Na ietwat tegenvallende cijfers over de Amerikaanse werkgelegenheid afgelopen vrijdag, rekent (of hoopt) een deel van de markt dat de Federal Reserve de geldpers weer eens aanzet: QE3 kom er maar in! Een derde ronde moet de Amerikaanse economie weer wat lucht geven. Maar die derde ronde, die komt er niet. Dat heeft Fed-voorzitter Ben Bernanke al duidelijk gemaakt. Veel belangrijker nog: er zijn nog maar een paar maanden te gaan tot de Amerikaanse presidentsverkiezingen.
Dat Bernanke geen zin meer heeft in een nieuwe ronde Quantitative Easing blijkt uit antwoorden die hij eind april gaf op vragen lezers van de New York Times. Zo wilde Michael A. Kamperman uit de staat Texas van de voorzitter van de Fed weten waarom hij geen QE3 inzet. De huizenmarkt en de werkgelegenheid zijn beide toch nog lang niet voldoende aangetrokken? ”We zullen aanhoudend moeten beoordelen of er aanvullende stappen moeten worden genomen, maar terwijl we dat doen moeten we in ons achterhoofd houden dat wij een tweeledig mandaat hebben”, aldus Bernanke. De Federal Reserve moet ervoor zorgen dat de inflatie in toom wordt gehouden, maar heeft daarnaast ook de taak de economie en arbeidsmarkt te stimuleren.
Inflatie creëren
QE is ontworpen om inflatie te creëren en dus eigenlijk in strijd met het mandaat om de inflatie laag te houden. Voldoende inflatie moet de consument uit de tent lokken om meer te besteden, anticiperend op hogere prijzen in de toekomst (nu kopen, want volgende maand is het nog duurder!). Het belangrijkste effect van QE is echter het verlagen van de (staats)schulden. Bij inflatie wordt niet alleen het geld, maar ook schuld minder waard. Voor een land dat veel schulden heeft, komt dat dus niet slecht uit. Iemand moet dit betalen en dat zijn de burgers die deze munt gebruiken. Door sommigen wordt inflatie daarom ook gezien als een grotere belasting voor burgers dan het heffen van belasting op arbeid of bezit.
Hyperinflatie staat erom bekend dat het de economie enorme schade toebrengt. Maar aan de andere kant: deflatie kan ook een verlammende werking op de economie hebben. Hoewel het fijn is als producten goedkoper worden, is dat slecht omdat de consumenten geen geld uitgeven, want waarom zou je het kopen als het volgende week nog goedkoper is? Daarnaast worden omgekeerd schulden die zijn aangegaan nog groter. Kortom, het is de bedoeling is dat de inflatie precies goed is. Hoe je dat nou precies aanpakt en wat precies goed is, daar lopen de meningen nogal over uiteen.
De inflatie lijkt nu de belangrijkste reden om geen QE uit de hoge hoed te toveren. Bernanke:
“Die loopt een beetje op en de inflatieverwachtingen ook. Het is onduidelijk of we substantiële verbeteringen in de arbeidsmarkt zien zonder enig inflatierisico. En als we op de lange termijn succesvol willen zijn met het duurzaam laten herstellen van de werkgelegenheid moeten we de inflatie onder controle zien te houden.” De geldontwaarding in de VS komt op jaarbasis nu ruim boven de 2% uit.
Het is altijd goed om centralebankentaal even met elkaar te vergelijken, want in januari hield Bernanke de deur naar QE3 nog open. Helicopter Ben formuleert zoiets dan als volgt:
“Als het herstel bescheiden blijft en de vooruitgang op de arbeidsmarkt traag, en als de inflatie de komende jaren onder ons ons doel uitkomt, dan bedoel ik de inflatieverwachtingen – dan denk ik dat we, gebaseerd op ons raamwerk, een sterke zaak hebben om andere aanvullende maatregelen te nemen om de economie te steunen.”
Nu is de taal van centrale bankiers in de meeste gevallen onnavolgbare algebra, maar in het antwoord op de vraag van Kamperman zegt Bernanke eigenlijk klip en klaar dat er geen QE3 komt: hij moet de inflatie in toom houden. Meer dollars in de markten pompen zorgt alleen voor nog meer geldontwaarding. Bijkomend risico is dat als de inflatie eenmaal te hard oploopt dit proces moeilijk te stoppen is, of alleen met forse renteverhogingen.
Paul Volcker
Voormalig Fed-voorzitter Paul Volcker greep in de late jaren 1970 en vroege jaren 1980 hard in om de inflatie te beteugelen. Volcker verhoogde de rente van 11,2% in 1979 naar 20% (!) in juni 1981. Maar van een inflatie van 13,3% in 1979, daalde deze onder Volcker naar 3,2% in 1983. Zijn beleid zorgde voor een diepe recessie aan het begin van de jaren tachtig en hij was daarom ook alles behalve populair, maar door vele economen wordt zijn beleid gezien als de basis van decennia met economische groei die daar op volgde.
Naast Bernanke, hebben ook andere bestuurders van de Fed laten weten dat QE3 er niet meer inzit. Zo zei Bill Dudley van het Fed-filiaal uit New York vorige week woensdag nog tegen de Wall Street Journal dat de centrale bank geen redenen ziet aanvullende maatregelen te nemen om de economie te stimuleren (registreren). “Zo lang als de Amerikaanse economie voldoende groeit … wegen de voordelen niet op tegen de nadelen.” Hij hintte begin april nog wel op een nieuwe ronde QE, toen hij in een speech aan het Center for Economic Development zijn zorgen uitte over de werkgelegenheid.
Een dipje in de arbeidscijfers zal de Fed niet ineens van gedachten doen veranderen. Er worden nog steeds banen gecreëerd, het was alleen iets minder dan verwacht. Er is geen sprake van een dramatische ontwikkeling waarbij de arbeidsmarkt is omgeslagen van een stijging naar het verlies van miljoenen banen zoals in 2008.
Verkiezingsjaar
Bovendien, maar nog wel veel belangrijker dan alle woorden van Fed-bestuurders bij elkaar opgeteld: het is een verkiezingsjaar. Geld bijdrukken, daar houden kiezers niet van en een nieuwe ronde QE zou de Amerikaanse president Obama zijn tweede termijn kunnen kosten. Het kan niet anders dan dat Bernanke van Obama te horen heeft gekregen dat er best ooit ergens in de toekomst er best nog een ronde QE mag doen, maar zeker niet vóór november.
Voor iedere presidentskandidaat in de VS geldt altijd Bill Clinton’s beroemde credo “It’s the economy stupid”. Obama doet daarom iedere avond vast een schietgebedje met de wens dat het aantal banen blijft toenemen. De geschiedenis wijst uit dat als de economie in de zes maanden voor de verkiezingsdag 100.000 tot 175.000 nieuwe banen creëert, de kans op herverkiezing groot is en Obama nu een licht voordeel heeft. Hij heeft geen QE3 nodig.
”It’s the elections stupid”
Mocht Bernanke toch in het Witte Huis met een QE-voorstel op de proppen zijn gekomen, zal het direct zijn afgewezen met de volgende korte toelichting: ”It’s the elections stupid”. Hetzelfde geldt voor de financiële markten, die kunnen QE3 in ieder geval tot en met november op hun buik schrijven.
Update 7 juni: inmiddels is de toon van de Fed weer wat aangepast en hint Bernanke nu weer wel op aanvullende maatregelen. “Bernanke finely balanced on more stimulus”, aldus de Financial Times.
- Gavyn Davies van de Financial Times schreef begin april al waarom QE3 niet meer op Fed’s agenda staat
- Minyanville heeft een aardige uitleg (in drie delen) over de werking van QE: Voodoo Economics: Policy Responses to the Global Financial Crisis
- Vergeet QE3 – De Fed moet de hypotheekmarkt helpen, stelt The Street
Een inmiddels beroemd geworden tekenfilmpje over het hoe en waarom van Quantitative Easing.
